Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home /  / Jozef Israels : van "maggelaar" tot 19e eeuwse Rembrandt


Jozef Israels : van "maggelaar" tot 19e eeuwse Rembrandt


Een schilderij van Jozef Israels hangt in de kamer van de Israelische premier in het Israelische parlement, de Knesset.

Gezicht op de Vismarkt noordzijde waar Jozef Israëls werd geboren Het geboortehuis van Jozef Israels stond aan de Vismarkt noordzijde.
(Foto: RHC GrA Tg 1785 invnr. 2684)
In zijn geboorteplaats Groningen wordt hij nog steeds als de Rembrandt sehen Sie dazu einen kurzen Filmausschnitt van de 19e eeuw beschouwd.

Jozef Israels is een van de belangrijkste Joodse kunstenaars in de geschiedenis. Zijn schildercarriere begon tijdens zijn jeugd in Groningen. Zijn ouders gaven hem een joodse opvoeding mee. Als oude man bleef hij vanuit zijn woonplaats Den Haag terugkomen naar Groningen. Daar wordt hij nog steeds als een echte Groninger schilder beschouwd. En als de Rembrandt van de 19 eeuw.
Foto van Jozef Israels uit de Joodse Encyclopedie Foto van Jozef Israels uit de Joodse Encyclopedie
De Joodse gemeenschap in Groningen groeide sterk toen Jozef Israels op 27 januari 1824 ter wereld kwam. Er leefden toen zo’n duizend Joden in de stad. Een kwart eeuw eerder waren dat er nog maar een kleine vierhonderd. En de Joodse gemeenschap bleef groeien, tot ongeveer drieduizend zielen een eeuw later.

Rijke bovenlaag


Jozef Israels werd geboren als derde kind van Hartog Abraham Israels en Mathilde Polack. Het gezin met tien kinderen behoorde tot de rijke bovenlaag van de stad Groningen en kon zich een voornaam herenhuis aan de Vismarkt nr. 86 veroorloven, net buiten de Joodse volksbuurt.

Vader Hartog Abraham handelde in effecten. Moeder Mathilde Polack was de dochter van een apotheker uit Leeuwarden. In het gezin bestond veel aandacht voor kunst en geloof. Het ouderlijk huis aan de Vismarkt was mogelijk een goede voedingsbodem voor Jozefs latere ontwikkeling tot kunstenaar. In de slaapkamer van zijn ouders hing Frans behang met een voorstelling van een wijnoogst met figuren met manden vol druiven op de rug en plukkende meisjes. Op de muur van de salon was een opgetuigd oorlogsschip geschilderd dat een kanon afschoot. Israels kon zich dat nog herinneren toen hij oud was.
De oude synagoge aan de Folkingestraat in Groningen De oude synagoge aan de Folkingestraat in Groningen. Jozef Israels herinnerde zich zijn hele leven het romantische beeld dat hij er in de winter vaak samen met zijn leraar Cohen voor de bevroren ramen stond te bidden.
Foto: collectie Groninger Archieven

Een traditioneel joodse opvoeding


Jozef Israels werd traditioneel joods opgevoed. In 1837 werd hij bar mitswa (meerderjarig volgens de joodse regels). Die gebeurtenis maakt grote indruk op hem. In zijn latere leven kon hij zich goed een vers uit Exodus herinneren dat hij bij zijn bar mitswa in de oude synagoge in de Folkingestraat moest voorlezen: "Zie, Ik zend eenen engel voor uw aangezicht, om u te behoeden op dezen weg, en om u te brengen tot de plaats, die Ik bereid heb". Het vers is, waarschijnlijk op zijn verzoek, op Israels’ grafsteen terechtgekomen.

In huize Israels werd traditioneel joods geleefd: de spijswetten werden nageleefd door kosjer te eten, op de sjabbat  Deze term opzoeken in het glossariumwerd niet gewerkt en de joodse feestdagen werden gevierd. Jozef ging, net als alle andere Joodse kinderen, naar de openbare school. Mogelijk bezocht hij daarnaast de joodse school Tipereth Bachurim (sieraad van jongemannen) in de stad. Daar werd kennis van het Hebreeuws, de Tora  Deze term opzoeken in het glossariumen de Talmoed onderwezen.

In elk geval kreeg hij Hebreeuwse les van een Poolse Jood die in de Folkingestraat woonde, Isaac Jojada Cohen. De lessen waren bedoeld als voorbereiding voor Israels’ bar mitswa. Wellicht dankzij de lessen van Cohen beheerste Israels later het Hebreeuws goed en citeerde hij later vaak joodse gezegden.

De band tussen Israels en zijn leraar Cohen moet tamelijk sterk geweest zijn. Dat blijkt wel uit het volgende verhaal dat Israels later vertelde. Cohen was al bijna tachtig jaar oud en bijna blind. De twaalfjarige Israels bracht naar eigen zeggen de oude Cohen regelmatig in de winter, door wind en sneeuw, naar de synagoge in de Folkingestraat. Daar stonden ze dan samen voor de bevroren ramen te bidden. Het is een romantisch beeld zoals die later vaak in Israels’ schilderijen terug te vinden zijn.

Lees ook de volgende verhalen


200 OK

OK

The server encountered an internal error or misconfiguration and was unable to complete your request.

Please contact the server administrator, webadmin@lwl.org and inform them of the time the error occurred, and anything you might have done that may have caused the error.

More information about this error may be available in the server error log.