Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

W owym roku, urodzony w Pradze Muesken, wraz z rodziną otrzymał od rady miasta Appingedam pozwolenie na okres sześciu lat, by zamieszkać w mieście i prowadzić lombard. W Appingedam powstała nawet malutka gmina żydowska.

Przez prawie cały XVII wiek "Hervormde Kerk" (Kościół Reformowany), który w prowincji Groningen pokazywał swoje mocno antyżydowskie nastawienie, próbował wykorzystać swój wpływ u światowej sławy autorytetów, by zapobiec osiedlaniu się Żydów. Jednak nie znalazł posłuchu.

Pod koniec XVII wieku i na początku XVIII wielu Żydów osiedlało się na południowym wschodzie prowincji. Powstało wiele gmin żydowskich. Z czasem także w mieście Groningen osiedlali się znowu Żydzi. Ale po oskarżeniach o paserstwo w 1711 roku Żydzi ci zostali na zawsze wygnani z miasta i okolic. Ten zakaz nie był ściśle przestrzegany. W 1731 roku Żyd z Amsterdamu Mozes Goldsmid wydzierżawił lombard w mieście Groningen. Jego zięciowie byli rzekomo właściwymi założycielami Kehily Groningen.

Żydom nie wolno się było swobodnie osiedlać. Do tego potrzebne im było pozwolenie odpowiedniego urzędu. Dla nie-Żydów obowiązywały jednak te same przepisy. Jeśli chodzi jednak o wykonywanie zawodu, w stosunku do Żydów obowiązywały szczególne regulacje. Na wsi wolno im było wylącznie zajmować się ubojem, sprzedażą mięsa i handlem. W mieście wolno im było trudnić się wyłącznie wolnym handlem.

Emancypacja i integracja

Rok 1796 przyniósł zapowiedź obywatelskiego równouprawnienia, a tym samym koniec wyjątkowej cywilno-prawnej pozycji Żydów. Żydzi i nie-Żydzi byli wobec prawa równi. W 1808 roku Ludwik Napoleon z Holandii powołał do życia tak zwane Wyższe Konsistorium. Ten organ stał na czele całej administracji wszystkich gim żydowskich. Tym samym autonomia gminy żydowskiej odeszła do przeszłości.

Przywrócenie niepodległości Holandii w 1814 roku, w najmniejszym stopniu nie zmieniło pozycji Żydów. Król Willem I i jego doradcy raczej rozszerzyli politykę emancypacji. W organizacji Żydów także niewiele się zmieniło. Miejsce zostało przejęte przez Wyższe Konsistorium - "Hoofdcommissie tot de Zaken der Israeliten" (Komisję główną do spraw Izraelitów). Komisja główna była zdania, że decydującą rolę w daleko posuniętej integracji odgrywa opanowanie języka niderlandzkiego. Nauczyciele w szkołach żydowskich, którzy pochodzili głównie z Polski i mówili tylko w Jidysz, powinni nauczać w języku niderlandzkim. Także w urzędachrównież funkcjonariusze powinni posługiwać się językiem niderlandzkim.

Napięcia między reformatorami i ortodoksyjnymi

Dążenie do równości i dopasowania było związane z nowymi poglądami dotyczącymi spraw religijnych. Żydzi w Groningen byli pod silnym wpływem odnawiającego się niemieckiego Żydowstwa, gdzie ruchy reformacyjne mogły urzeczywistnić coraz to więcej ideałów. Zarząd gminy żydowskiej wprowadził w 1848 roku śpiewy chóralne podczas nabożeństw. Dla części ortodoksyjnej było to powodem do odszczepienia. W 1852 r. założyli nową gminę żydowską o nazwie "Tesjuat Jisrael" (Ocalenie Izraela)
Także w innych miejscach w prowincji zmiany religijne prowadziły do dużych napięć i odszczepieństwa ugrupowań ortodoksyjnych.

Migracja ze wsi do miast

Na początku XX wieku gmina żydowska w Groningen rozrosła się do społeczności liczącej 3000 dusz. Stało się to przez osiedlenie się ludzi z okolicznych gmnin wiejskich. Niektóre gmniny wiejskie zanikły, podczas kiedy inne tylko z trudem mogły utrzymywać swoje rozmaite instytucje w mieście. W przeciwieństwie do tego Żydzi w Groningen budowali imponujące synagogi.

Aneksja i deportacje

Od 1933 roku rosnąca władza nazizmu niemieckiego i rosnący antysemityzm rzucał na wszystko swój cień. Wkroczenie armii nazistowskiej 10 maja 1940 roku było dużym szokiem.
Powoli, krok po kroku, okupanci ogłaszali nowe reguły, które ograniczały życie codzienne Żydów i wyłączały ich.
Od lata 1942 do końca roku odbyła się większość deportacji Żydów do obozu przechodniego Westerbork. Stąd w cyklu tygodniowym Żydów wywożono do Auschwitz i Sobiboru i tam ich mordowano.

Ze wszystkich deportowanych Żydów w prowincji Groningen, wojnę przeżyła tylko niewielka część. Ich liczba stała się tak mała, że z wyjątkiem miasta Groningen, prawie nigdzie nie było gmin żydowskich. Społeczność żydowska miasta tak bardzo zmalała, że otwarta w 1906 r. synagoga, została w 1952 r. sprzedana.